De (on)zichtbare fotostudiostoel

blog 001 fotostudiostoel

Op talloze negentiende eeuwse foto’s is hij zichtbaar, maar zelden echt aanwezig. De geportretteerde zit erop, leunt er tegenaan of staat ernaast; de speciale fotostudiostoel.1 Waarom staat deze stoel op zoveel studioportretten uit die periode en wie was de maker?

Ontwikkeling

In de jaren na haar uitvinding werd het fotografisch procédé sterk verbeterd. De ontdekking van de Fransman A. A. Disdéri om meerdere opnamen op één plaat te maken, heeft geleid tot een exponentiële groei van studioportretten in de tweede helft van de 19de eeuw.2 De afdrukken werden op fotokarton geplakt en uitgedeeld aan familieleden en vrienden. Deze carte de visites waren kleiner en betaalbaarder dan de tot dan toe gebruikelijke fotoportretten. Hierdoor werd fotografie ook toegankelijk voor het ‘gewone’ volk. In de Verenigde Staten en Europa openden steeds meer fotostudio’s, waar iedereen zich kon laten fotograferen. Al was het maar eenmalig, bijvoorbeeld bij een verloving.

Ondanks dat het procédé sterk was verbeterd sinds haar eerste toepassing, bleef het fotograferen in een studio lastig. De chemicaliën waren niet zo lichtgevoelig als we tegenwoordig gewend zijn en fotograferen met kunstlicht was nog nauwelijks mogelijk. Veel fotostudio’s waren aangewezen op daglicht. Daarom was de sluitertijd lang en dan leidt zelfs de kleinste beweging van de geportretteerde voor onscherpte. Roerloos blijven staan of zitten is erg lastig, zowel voor volwassenen als voor een kind. Hoe deden ze dat?

Patenten

Afb. 1 Tekening bij patentaanvraag van Bowdish' Photographic Posing Chair
Afb. 1 Tekening bij patentaanvraag van Bowdish’ Photographic Posing Chair

Deze vraag is ongetwijfeld door het hoofd gegaan van de Amerikaanse Nelson S. Bowdish toen hij zijn fotostudiostoel bedacht.3 Op 31 oktober 1871 liet hij zijn ontwerp patenteren, zie afb 1. De rugleuning van de photographic posing chair is bekleed met een zacht kussen en is in hoogte verstelbaar. De bijgeleverde hoofdsteun is bevestigd aan een armstuk dat roteert rond een pin onder het zitvlak. Het armstuk kan ook in- en uitschuiven om de afstand tussen de zittende persoon en de hoofdsteun te veranderen. Al deze verstelbare onderdelen moesten ervoor zorgen dat de geportretteerde maximaal kan ontspannen, om bewegingsonscherpte te voorkomen.

Twee jaar later verscheen een tekening van Bowdish’s gedecoreerde fotostudiostoel in de productcatalogus van de firma E. & H. T. Anthony & Co te New York, zie afb 2.4 Dezelfde catalogus toont ook een tekening van de firma’s eigen fotostudiostoel, genaamd Anthony’s sliding-back position chair with arms. En dit waren niet de enige verkrijgbare modellen. In de jaren zeventig en tachtig van de 19de eeuw werd het ene na het andere patent aangevraagd in de Verenigde Staten.5

Franje

Afb. 2 - 'The Bowdish Perfect Chair' in de productcatalogus van de firma E. & H. T. Anthony & Co
Afb. 2 – ‘The Bowdish Perfect Chair’ in de productcatalogus van de firma E. & H. T. Anthony & Co
Afb. 3 - White's Posing chair in de productcatalogus van de firma W. P. Buchanan uit 1893
Afb. 3 – White’s Posing chair in de productcatalogus van de firma W. P. Buchanan uit 1893

Ook ene Otis C. White uit Worcester, Massachusetts, greep zijn kans. Op 20 april 1885 diende hij een aanvraagformulier met ontwerptekening van zijn Dentist’s or Photographer’s chair in. In 1891 verbeterde hij zijn ontwerp en liet deze wederom patenteren. Tekeningen van beide modellen verschenen in de productcatalogus uit 1893 van de firma W. P. Buchanan, zie afb. 3. Als je naar Bowdish’ en White’s stoelen kijkt, zie je één opvallende overeenkomst; ze zijn gedecoreerd met franje aan de randen. En dat gold voor veel fotostudiostoelen uit deze periode. Het is een decoratief detail dat blijkbaar in de smaak viel bij veel beroepsfotografen en hun klanten, zowel in de Verenigde Staten als daarbuiten.

 

Een investering

Waren deze speciale stoelen dan niet te prijzig voor de gemiddelde beroepsfotograaf? Deze vraag is moeilijk te beantwoorden. De aanschafprijs van de bovengenoemde fotostudiostoelen varieerde tussen $18 en $80.6 Ter vergelijking, in 2016 zou dezelfde stoel tussen $365 en $1660 hebben gekost.7 Voor een eenmalige bedrijfsinvestering zijn deze bedragen te overzien. Voor een beginnende ondernemer met een klein budget was het wellicht wel een groot bedrag, maar deze kon altijd uitwijken naar een eenvoudigere variant. De goedkoopste fotostudiostoel met beweegbare rugleuning uit Buchanan’s catalogus was verkrijgbaar voor $7,50. Voor elk wat wils dus.

Dankzij de franje zijn de stoelen makkelijk te herkennen op foto’s uit de tweede helft van de 19de eeuw, zie afb. 4 t/m 9.8

Dit bericht is onderdeel van de serie 'Random Research', een serie waarin ik verslag doe van kleine onderzoekjes naar uiteenlopende objecten en onderwerpen die mij opvallen of verwonderen

Bronnen

Afb. 1: Bowdish, N. S. (1871). ‘Improvement in Photographic Posing Chairs’. Google Patents.
Afb. 2: ‘The Bowdish Perfect Chair’ in: Anthony’s photographic bulletin. (1873). New York: E. & H. T. Anthony & co.
Afb. 3: ‘White’s Posing Chair’ in: Photographic Supplies. Buchanan’s Complete Illustrated Catalogue. (1893). Philadelphia: W.P. Buchanan.
Afb. 4: Photograph of a young man in a uniform. Bradley & Rulofson (1876). Carte de Visite. Collectie: Beinecke Library, Yale University Library.
Afb. 5Studio portrait of young boy standing, small dog on posing chair. McCrory & Wilbur (ca. 1875). Carte de visite. Collectie: George Eastman Photography Collection, Eastman Museum.
Afb. 6: Tintype of a young man in overcoat, n.b. (1870). Ferrotypie. Collectie: Mississippi Valley Collections, University of Memphis libraries.
Afb. 7Young boy sitting cross legged on chair. Mr. & Mrs. Graves (ca. 1865). Carte de visite. Collectie: George Eastman Photography Collection, Eastman Museum.
Afb. 8Portret van een onbekende man en vrouw. W.G. Kuijer, (ca. 1862 – ca. 1899). Collectie: Rijksmuseum.
Afb. 9Edmonia Lewis. Rocher, H. (ca. 1870). Collectie: Beinecke Library, Yale University Library.

  1. Er is geen definitie van de term ‘fotostudiostoel’ (of in het Engels ‘photographer’s chair’) beschikbaar in hedendaagse Nederlandstalige of Engelstalige woordenboeken. In deze post gebruik ik de term om speciaal geproduceerde stoelen voor fotostudio’s met beweegbare onderdelen mee aan te duiden.
  2. Zie Wikipedia, https://nl.wikipedia.org/wiki/André_Disdéri
  3. Bowdish’s ontwerp is waarschijnlijk niet de eerste fotostudiostoel, want verschillende varianten zijn ook zichtbaar op vroegere portretten. Het is wel het oudste patent raadpleegbaar op Google Patents.
  4. De productcatalogus toont de fotostudiostoel van Bowdish onder de naam Mr Bowdish perfect chair.
  5. Ik heb voor dit kleine onderzoekje alleen gebruik gemaakt van Amerikaanse patenten die via Google Patents openbaar zijn gemaakt. Voor een vervolgonderzoek is het mogelijk om te onderzoeken of er ook patenten voor dergelijke fotostudiostoelen in Europa (en specifiek in Nederland) werden aangevraagd in dezelfde periode.
  6. Prijzen volgens de productcatalogi van Buchanan.
  7. Samuel H. Williamson, “Seven Ways to Compute the Relative Value of a U.S. Dollar Amount, 1774 to present,” MeasuringWorth, 2017. Bij het invullen van de calculator van MeasuringWorth blijkt dat een handelsartikel dat in 1871 een aanschafprijs had van $18, in 2016 een aanschafprijs van $372 zou hebben.
  8. Uiteraard zijn niet alle stoelen met franje fotostudiostoelen. Let goed op het model en de mogelijkheid tot verstellen van afzonderlijke onderdelen.