Op zoek naar de Optimisten

Toen Nederland werd bevrijd in mei 1945, liep mijn opa Jaap Akkermans (1927-2013) samen met een groep Nieuwendammers vanuit Amsterdam-Noord naar de overkant van het IJ. Getooid met feestmutsen en vlaggen lieten ze zich op de Dam fotograferen. In het kader van 75 jaar vrijheid ga ik op zoek naar hoe de foto is ontstaan en wie de mensen op de foto zijn.

De fotograaf
Tegenwoordig is het vanzelfsprekend dat je een selfie maakt met je telefoon als je op een bijzondere locatie bent. Vroeger kon dat niet, dus liet je je fotograferen door een straatfotograaf. Deze straatfotografen stonden strategisch opgesteld bij grote trekpleisters, zoals de Dam (zie foto 1). Ik bel met beeldonderzoeker René Kok van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). Sinds 2004 verzamelt hij fotobriefkaarten van Duitse militairen tijdens de Tweede Wereldoorlog in Amsterdam. Hij deelt mijn vermoeden: de manier waarop de vriendengroep poseert duidt op de regie van een straatfotograaf.

Foto 1

Meerdere afdrukken
Als de straatfotograaf de foto heeft gemaakt, krijg je een visitekaartje van de fotozaak waar je de foto later kan ophalen. Als mijn foto inderdaad door een straatfotograaf is gemaakt, is het goed mogelijk dat er meerdere afdrukken van bestaan. Mijn opa is ongetwijfeld niet de enige die een afdruk heeft gekocht. Dit onthou ik en ga verder met mijn zoektocht naar de gefotografeerden.

Tuindorp Nieuwendam
In de oorspronkelijke opzet lag Tuindorp Nieuwendam sterk geïsoleerd ten opzichte van de rest van Amsterdam. Al het verkeer moest via de smalle Nieuwendammerdijk. Door het isolement is een uitzonderlijk actief verenigingsleven ontstaan. Verenigingsgebouw de Purmer was een belangrijke ontmoetingsplaats. Hier oefenden toneelclubjes en er werden Sinterklaasfeesten gevierd. Veel Nieuwendammers van toen wonen er nog steeds. Om de gefotografeerden te kunnen identificeren moet ik met hen en/of nabestaanden in contact komen.

De oproep
De mensen op de foto zijn jong, ik schat tussen de 15-18 jaar. Dat betekent dat ze nu 90-93 jaar oud zouden zijn. Ik besluit de foto te verspreiden bij bejaardentehuizen, verzorgingstehuizen en huisartsenposten in Amsterdam-Noord. Ook plaats ik de groepsfoto met oproep in het Noord-Amsterdams Nieuwsblad en de Purmerpleinbuurtkrant. Eventuele kinderen van de gefotografeerden zijn vermoedelijk 60+ jaar oud; een groep die vaak op facebook zit. Ik plaats de foto op mijn Facebookpagina en in de Facebookgroepen ‘Je bent een Nieuwendammer als’ en ‘Amsterdam Noord toen en nu’. Het levert vier reacties op; Wout Bakker, Bep Linschoten, Kees Veen en Ria Komin. Allen nabestaanden van de gefotografeerden.

Ik verzamel en verifieer hun verhalen zoveel mogelijk aan de hand van archiefkaarten, persoonskaarten en woningkaarten in het Stadsarchief Amsterdam (SAA) en extra familiefoto’s.

De Optimisten
Nieuwsgierig of er meerdere afdrukken circuleren, vraag ik het de nabestaanden. Het antwoord komt snel: ja, er bestaan nog minimaal twee andere afdrukken van mijn bevrijdingsfoto. Beiden zijn briefkaarten. Op de achterkant van één van die foto’s staat geschreven, ‘Bevrijding 1945 op de Dam. Club de Optimisten’, zie foto 2. Ik word nieuwsgierig, want ik heb nog niet eerder van De Optimisten gehoord.

Foto 2

Online vind ik niets over de Optimisten, dus nodig ik Wout Bakker uit op de koffie. Wout is de jongere broer van Wim Bakker, één van de Optimisten op de foto. Ik vraag Wout wie de Optimisten waren. Klik hieronder op  ► om te luisteren naar zijn antwoord.

De Club
Ans Kesting, mijn oma en weduwe van Jaap Akkermans, is zelf een Optimist. Volgens Ans klopt het wat Wout zegt, maar de Club was niet uitsluitend een toneelgroep. De Club bestond uit ca. 20 à 30 jongeren uit Tuindorp Nieuwendam die tijdens de oorlog stiekem op zaterdagavond elkaar ontmoetten in verenigingsgebouw De Purmer aan het Brede Kerkepad. Daar maakten ze samen muziek, zongen en leerden elkaar dansen. Ans vertelt:
“Een dansleraar was te duur, dus leerden we elkaar dansen. Degene die het best kon dansen gaf les. Jaap Akkermans speelde dan vaak op een gitaar of accordeon. Mijn danspartner was Piet Nieuwenhuijse. Jaap en Piet staan allebei op de groepsfoto, maar met Jaap ben ik later getrouwd”. Aan het einde van de oorlog hadden zich veel stelletjes gevormd binnen de groep.

Wie is wie?
Klik op de ‘+’ iconen op onderstaande foto voor meer informatie over desbetreffend persoon. Klik op de ‘i’ voor meer informatie over de datering.