Glasnegatieven Merkelbach gevonden

Onlangs heb ik 13 glasnegatieven van de befaamde fotostudio Merkelbach geschonken aan het Stadsarchief Amsterdam.* De glasplaten vond ik op een zolder in Amsterdam-Noord. 

Uniek archief

Van de ontelbare portretstudio’s die Nederland geteld heeft, is zelden of nooit werk bewaard gebleven. Het archief van Fotostudio Merkelbach vormt daarop een uitzondering. Merkelbach zat op de bovenste etage van het modehuis Hirsch & Cie aan het Leidseplein (waar nu een Apple Store zit). Hier liet de gegoede burgerij, toneel- en filmacteurs, dansers en kleinkunstenaars, politici en bekende Nederlanders zich portretteren.

In 1969 sluit de studio zijn deuren. De collectie raakt verspreid over heel Nederland. De gemeentearchivaris van Amsterdam ontfermt zich over het grootste deel van het negatievenarchief. De vele meters glas zijn loodzwaar en worden opgeslagen in een externe loods, maar die loods overstroomt. 75% van de collectie gaat daarbij verloren. Slechts ca. 40.000 glasnegatieven overleven de overstroming. 

Red een Portret

In 2013 is de fysieke toestand van de negatieven zorgelijk. Er wordt een grootschalig digitaliseringsproject gestart: Red een Portret. Op een speciale website (inmiddels uit de lucht) kan het publiek helpen met het identificeren en beschrijven van de beelden. Als fotohistoricus heb ik de foto’s vaak gezien. Toen ik de glasngegatieven, in originele pergamijnen negatiefzakjes vond, herkende ik de fotografiestijl en het handschrift meteen. Dit zijn glasnegatieven van de bekende fotostudio Merkelbach.

Ik raadpleeg de financiële administratie van de fotostudio, die gedeeltelijk bewaard is gebleven. Dit levert een aantal namen en adressen van opdrachtgevers op. Na enig zoeken bleek dat van de meeste geportretteerden andere negatieven uit dezelfde fotoshoots aanwezig waren. Sommigen in het Stadsarchief Amsterdam, anderen in het Joods Historisch Museum. Eén van de negatieven toont de Nederlandse actrice Theodora Antonia Louise Cornelia Mann-Bouwmeester, beter bekend als Theo Mann (1850-1939). Een prachtige foto, maar ik ben vooral geïnteresseerd in een ander negatief. Die van ene heer de Haan, adres: het modehuis zelf.

Een gezicht met een naam

Na onderzoek kom ik erachter dat Maurits de Haan (1885-1937) ‘handelsreiziger’ (vertegenwoordiger) was voor het modehuis. In Herinneringen van Henri René Kahn aan Hirsch & Cie schrijft Kahn (zoon van de oprichters van het modehuis aan het Leidseplein) dat hij zich Maurits de Haan nog goed kan herinneren. ‘Maurits de Haan kwam als kleine jongen bij ons en werd later reiziger van de stoffen-engrosafdeling. Hij was een altijd vrolijke man en, zoals het een goed reiziger betaamt, altijd vol van de laatste moppen.’

Op een statiefoto uit 1920 van de directie met het hogere personeel vind ik Maurits terug. Hij staat op de achterste rij rechts.

Bron foto: https://www.theobakker.net/pdf/hirsch.pdf

Ik heb de negatieven overgedragen aan het Stadsarchief Amsterdam.

* Lees hier meer over de schenking

Gepubliceerd op
Gecategoriseerd als Project